Dự Thảo Quy Định Vùng Phát Thải Thấp (LEZ) Tại Hà Nội: Cơ Hội Cải Thiện Chất Lượng Không Khí

Hà Nội đang bước vào giai đoạn lấy ý kiến người dân về dự thảo quy định thực hiện vùng phát thải thấp (LEZ), một chính sách được kỳ vọng sẽ cải thiện chất lượng không khí tại thủ đô. Dự thảo mới đề xuất rút ngắn lộ trình thực hiện từ 5 năm xuống còn 4 năm, bắt đầu từ ngày 1 tháng 7 năm 2026.

Điểm nổi bật của dự thảo

Theo kế hoạch, bắt đầu từ ngày 1 tháng 7 năm 2026, vùng phát thải thấp sẽ được áp dụng trong Vành đai 1 của Hà Nội. Ngày 1 tháng 1 năm 2028, quy định này sẽ mở rộng sang Vành đai 2, và đến ngày 1 tháng 1 năm 2030, sẽ bao trùm Vành đai 3. Các khu vực đáp ứng một trong ba tiêu chí tại Điều 4 Nghị quyết 47 sẽ bắt buộc thực hiện LEZ từ năm 2031.

Hạn chế phương tiện phát thải cao

Trong khu vực LEZ, chính quyền thành phố sẽ cấm hoạt động của xe tải hạng nặng chạy bằng dầu diesel, cùng với xe mô tô và xe gắn máy dùng nhiên liệu hóa thạch. Những ô tô không đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 sẽ bị hạn chế hoặc cấm lưu thông tùy theo khung giờ, thời điểm hoặc khu vực. Đồng thời, Hà Nội sẽ áp dụng phí và lệ phí đối với các phương tiện phát thải cao, đồng thời nghiên cứu các chính sách hỗ trợ cho người dân và doanh nghiệp trong việc chuyển đổi sang phương tiện năng lượng sạch, không phát thải.

Dự thảo nghị quyết này dự kiến sẽ được trình lên HĐND TP vào cuối năm 2025 và chính thức có hiệu lực từ năm 2026.

Nguyện vọng từ người dân

Rất nhiều người dân tại Hà Nội bày tỏ sự ủng hộ đối với dự thảo này. Chị Ngô Thuỷ Lan, một cư dân sống tại phường Hoàn Kiếm, chia sẻ: "Tôi rất ủng hộ việc triển khai LEZ, đặc biệt thời gian thực hiện lộ trình càng sớm càng tốt. Là người bị bệnh hô hấp, tôi cảm nhận rõ rệt sự cải thiện chất lượng không khí khi đi bộ trong khu vực ít xe cộ. Hạn chế phương tiện phát thải cao sẽ giúp bảo vệ sức khỏe cộng đồng."

Ông Minh, một người cao tuổi tại phường Cửa Nam, cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cải thiện môi trường: "Tình trạng ô nhiễm không khí ngày càng nghiêm trọng. LEZ là cần thiết để bảo vệ sức khỏe người dân, đặc biệt là người già như tôi."

Trong khi đó, anh Trịnh Quốc Tuấn, một người đã chuyển sang sử dụng xe điện, cho biết: "Xe điện không chỉ giúp giảm ô nhiễm mà còn tiết kiệm chi phí nhiên liệu. Tôi hy vọng LEZ sẽ thúc đẩy nhiều người chuyển sang phương tiện xanh."

Lợi ích của vùng phát thải thấp

LEZ được xem là một bước chuyển chiến lược đáng kể, có khả năng cải thiện chất lượng không khí vốn đã nhiều lần rơi vào mức "xấu" tại Hà Nội do khí thải CO, NOx và bụi mịn PM2.5. Bên cạnh đó, dự thảo cũng mở ra cơ hội tái định hình đô thị theo hướng xanh, thông minh và bền vững.

Tham khảo ý kiến chuyên gia

TS. Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam, khẳng định: "Thiết lập LEZ có thể cho phép xe điện, xe hybrid hoặc xe đạt tiêu chuẩn Euro5 trở lên hoạt động. Xe nào không đạt chuẩn thì sẽ bị hạn chế lưu thông. Ngay cả những xe thu gom và vận chuyển rác cũng nên chuyển sang phương tiện xanh trước năm 2030."

TS. Nguyễn Đình Thạo phân tích thêm về tình hình hiện tại: "Trung bình, xe ô tô con sẽ thải tới 250g CO2 cho mỗi km di chuyển. Trong một năm, một xe có thể thải lên tới 3 tấn CO2. Nguyên tắc giảm ô nhiễm là chuyển từ phát thải cao sang thấp, và cuối cùng về mức '0'. Xe điện là lời giải duy nhất cho vấn đề này."

Ngoài ra, ông Nguyễn Văn Thanh, một chuyên gia giao thông, nhấn mạnh rằng cần chuyển đổi xanh cả trong phương tiện vận tải hàng hóa. Việc khuyến khích sử dụng phương tiện điện sẽ góp phần cải thiện môi trường không khí tại Hà Nội một cách tích cực.

Mục tiêu tới năm 2030

Hà Nội cũng đã đặt ra mục tiêu đến năm 2030 để chuyển toàn bộ xe buýt của thành phố sang sử dụng năng lượng điện, đồng thời tăng cường sử dụng xe buýt cỡ nhỏ phù hợp với hạ tầng kỹ thuật hiện có, đặc biệt ở Vành đai 1 và 2.

Kinh nghiệm từ quốc tế

So sánh với các chương trình phát thải thấp trên thế giới, có thể thấy rõ hiệu quả của LEZ. Chẳng hạn, Khu vực phát thải cực thấp (ULEZ) tại London, Anh, đã góp phần tích cực vào việc cải thiện chất lượng không khí đô thị. Sau khi mở rộng vào năm 2023, nồng độ NO₂ giảm 27% và bụi mịn PM2.5 giảm 31%.

Báo cáo từ chính quyền London cho biết lượng ô nhiễm không khí đã giảm một cách rõ rệt. Trước khi ULEZ được mở rộng, có khoảng 4.000 trường hợp tử vong hàng năm tại London do ô nhiễm không khí. Giờ đây, với sự giảm thiểu đáng kể các chất ô nhiễm độc hại, chính sách này được ước tính có thể cứu sống hơn 1.000 người mỗi năm, đồng thời giúp giảm chi phí y tế liên quan đến các bệnh lý liên quan đến ô nhiễm.

Theo báo cáo của Tổ chức Giao thông & Môi trường (T&E), lượng khí thải từ ngành giao thông tại châu Âu vào năm 2024 đã đạt mức 1,05 tỷ tấn CO2, giảm 5% so với năm 2019. Sự gia tăng của gần 9 triệu xe điện đã giúp tiết kiệm khoảng 20 triệu tấn CO2, tương đương với lượng phát thải của bảy nhà máy nhiệt điện than.

Tóm lại

Với việc xây dựng vùng phát thải thấp, Hà Nội không chỉ hướng tới việc cải thiện chất lượng không khí mà còn mở ra cơ hội cho một tương lai phát triển bền vững, thông minh và xanh hơn.